El dialecto de Plzeň ( en checo : plzeňské nářečí o coloquialmente plzeňština ) es un dialecto del checo hablado en Bohemia occidental, en Plzeň y sus alrededores . Pertenece al subgrupo suroccidental de los dialectos bohemios y presenta algunas características propias del checo común . Este dialecto contiene numerosos germanismos , procedentes precisamente de los dialectos del norte de Baviera . El dialecto de Chod se considera a veces un subgrupo del dialecto de Plzeň, ya que comparte muchas características con él. El dialecto posee un estilo de entonación característico, denominado canto de Plzeň (en checo: plzeňské zpívání ).
Características principales
Morfología
- Los sustantivos animados masculinos terminan con -í en nominativo plural , en lugar de la -é estándar, incluso los números y pronombres correspondientes se pronuncian más tiempo: dva kluci>dvá klucí (dos niños), oba hokejisté>vobá hokejistí (ambos jugadores de hockey), tři chlapi>tří chlapí (tres hombres), hosté>hostí (invitados).
- El sonido a se alarga en las últimas sílabas de algunos sustantivos plurales en genitivo ( vrát , kuřát ).
- En otros casos, los sustantivos suelen abreviarse. El locativo plural de los sustantivos de patrones rígidos termina en -ach : o klucích>vo klukach (sobre niños), vozech>vozach (vagones), kozách>kozach (cabras), prknech>prknach (tablas).
- Los sustantivos masculinos y femeninos de declinación suave tienen la terminación locativa plural -ech : o pekařích>vo pekařech (sobre panaderos), nožích>nožech (cuchillos), nohavicích>nohavicech (pantalones), kostích>kostěch (huesos).
- La terminación del dativo plural es -om , especialmente en sustantivos masculinos ( učitelům>k učitelom (a los profesores), stromkům>stromkom (pequeños árboles), kravám>kravom (vacas), kuřatům>kuřatom (pollos).
- Las terminaciones de caso de los sustantivos femeninos kost y růže son las mismas, por ejemplo, en genitivo singular : do práce>do práci (al trabajo), pytel pšenice>pytel pšenici (saco de trigo), bez mrkve>bez mrkvi (sin zanahoria), nominativo plural: kosti>kostě (huesos), zdi>zdě (paredes), noci>noce (noches).
- La terminación -u en el dativo singular del patrón masculino pán es más común que en otros dialectos o en el checo estándar: k doktorovi>k doktoru (a un médico).
- Los nombres de las familias terminan en -ojc ( Novákovi>Novákojc ), a menudo son indeclinables y se utilizan como apellidos acuñados con nombres ( Jirka Bláhojc ).
- Los adjetivos posesivos terminan, en todos los géneros y casos, en -ovo: tátova košile>tátovo košile (camisa de papá), v dědově domě>v dědovo domě (en la casa del abuelo), o -ino ( sestřiny děti>sestřino děti - hijos de la hermana).
- El sufijo sk de los adjetivos cambia a ck después de n , l y a veces también después de otras consonantes: panský > pancký (aristocrático), selský > selcký (rural).
- Las formas singulares genitivo y dativo/femenino de sustantivos de patrones duros tienen diferentes terminaciones: z té druhé strany> z tý druhý strany (del otro lado), na té druhé straně>na tej druhej straně ).
- Los pronombres já (I) y ty (tú, singular informal) intercambian formas genitivo/ acusativo y dativo: nezlob mě>nezlob mi (no juegues conmigo), dám ti to>dám tě to (te lo daré), já se tě bojím>já se ti bojim (tengo miedo de ti), a veces incluso los pronombres reflexivos si y se sufren este intercambio.
- Las terminaciones del locativo singular de los pronombres masculinos y neutros declinados duros se fusionan entre sí: vo tom našom/o tom našem (sobre lo nuestro), v čem>v čom (en qué), o něm>vo ňom (sobre él), o všem>vo všom (sobre todo).
- Los pronombres y adverbios demostrativos, que expresan cercanía de cosas, comienzan con tu-/tů- : tento, tato, toto>tůten, tůta, tůto (este - masculino, femenino, neutro), tohle>tudlecto (éste), tady, zde>tůtady (aquí).
- Las expresiones interrogativas toman el sufijo -pa : co>copa (qué), kudy>kudypa (por dónde), en el prefijo kd- , se omite la k ( kde>depa = dónde), o se pronuncia como h ( hdopa ).
- El infinitivo de los verbos de clase I con raíz -t- o -d- termina en -ect : jet>ject (ir por algo), vézt>vect (conducir/transportar), péct>pect (hornear), o -est : nést>nest (llevar/soportar).
- El infinitivo de algunos verbos muestra el cambio de á a í en medio de la palabra: hřát>hřít (dar calor), zapřáhnout>zapříst (enganchar), třást>tříst (sacudir/temblar), zábst>zíbst (estremecer a alguien).
En algunos pueblos alrededor de Plzeň, pero no en Plzeň misma, algunas preposiciones se usaban en formas duplicadas (z>zez, "de", v>vev "en"). Esta característica desapareció en su mayor parte en las décadas de 1960 y 1970 [ 1 ] pero muchas personas asocian la preposición "zez" con la forma de hablar utilizada en Plzeň y la usan, en su mayoría de forma despectiva, [ 1 ] en la frase "zez Plzně" (de Plzeň, que es "z Plzně" en el habla estándar).
Fonología
- Pronunciación más amplia de á ( æ ).
- Pronunciación reducida de i, y adyacente a l, n, ň , a menudo en participios -il de verbos de clase IV: mlynář > mlnář (molinero), zednik > zedňuddlek (albañil), obecní > obecňuddle (municipal), učil > učuddlel (enseñó).
- Se conserva el sonido í después de sibilantes agudos, no se produce diptongación del checo común : cítit / cejtit (sentir), sítko / sejtko (tamiz), vozík / vozejk (carro).
- El sonido e se cambia a a en medio de algunas palabras, especialmente después de consonantes suaves que preceden a las duras: čep > čap (pivote), jehla > jahla (aguja), sršeň > sršán (avispón), vřes > břasa (brezo).
- La vocal o se cambia a u dentro de algunas palabras: poklička > puklička (tapa), kolík > kulík (clavija), bota > bůta (zapato), potřebovat > potřebuvat (necesitar).
- El sonido ů ( antiguo checo ó) a veces se cambia a o : kůlna > kolna (cobertizo), kůzle > kozle (cabrito), lůj > loj (sebo), růst > rost (crecer).
- Diptongación excesiva de ou en lugar de ó en algunas palabras: tůň > touně (pozo de agua), pluh > plouh (arado); incluso en forma de participio pasado: usnul > usnoul (se quedó dormido).
- En algunas palabras extranjeras, Au se reemplaza por ou : auto > outo (coche).
- Algunos sustantivos monosilábicos masculinos tienen un sonido a alargado : kráj /kraj (región), spláv/splav (presa), hád/had (serpiente), esta característica también se puede encontrar en algunos adverbios ( tám/tam , allí).
- Algunos sustantivos femeninos de dos sílabas contienen í en sus primeras sílabas, que surgieron por alargamiento: slína/slina (saliva), kníha/kniha (libro), vína/vina (culpa) o por diéresis: řepa > řípa (remolacha), pěna > pína (espuma).
- H protética antes de ň, r, ř, : almara > halmara (guardarropa), udit > hudit (fumar una comida), jíva > híva (cetrino grande), nízký > hnízký (bajo), ryzec > hryzec (gorra de leche).
- Epéntesis de j antes de ť, ď en sílabas cerradas: ať > ajť (de modo que), teď > tejď (ahora), paměť > pamějť (memoria), buď > bujď (cualquiera).
- Stř sis protético simplificado a tř : střída > třída (miga), střecha > třecha (techo), střapec > třapec (borla), stříká > tříká (él/ella/eso está salpicando).
- El sonido g se sustituye por k en algunas palabras extranjeras: brigáda > brikáda (trabajo temporal), guláš > kuláš , guma > kuma (goma).
- La asimilación regresiva de consonantes sonoras : s matkou > z matkou (con madre), s vodou > z vodou (con agua).
Estructura de la oración
- La palabra než (que significa normalmente que en checo estándar) también se usa para expresar exclusividad (que se expresa por jen o jenom en checo estándar), por ejemplo: tady roste jen(om) křoví>než křoví (allí sólo crecen arbustos).
- Construcciones como mrznout nemrzne (aquí no hace frío, literalmente congelarse, no congelarse ).
Entonación
El dialecto de Plzeň presenta un tipo de entonación llamado canto de Plzeň (en checo: plzeňské zpívání ), que consiste en un fuerte acento al final de las oraciones imperativas y exclamativas y las preguntas con pronombres interrogativos . El acento sube y luego baja hacia la parte principal de la oración : Dejte to na stůl! (¡Dámelo sobre la mesa!); Kdepa jsi byla? (¿Dónde estabas?). El punto más alto del acento se encuentra en la penúltima sílaba. [ 2 ]
Vocabulario
Algunas palabras presentan alternancia de sonidos o formación de palabras: cibule > cibul (cebolla), nůžky > nožíky (tijeras), hřbet > hřibet (espalda de un animal), míč > mlíč (pelota), lžíce > žíce (cuchara). Para los miembros de la familia se utilizan formas cortas: maminka/mami (mamá), babička/babi (abuela) y tatínek/tatí (papá). Esta tabla contiene algunos otros ejemplos:
Referencias
- ^ Hlubinková , Z. (2004): Spojování předložek v českých nářečích a ve spisovném jazyce. En: Spisovnost a nespisovnost. Zdroje, proměny a perspektivy. Brno: Universidad Masaryk , págs. 76–80.
- ↑ Petřík, Stanislav (1936). "O plzeňském "zpívání"" [ Acerca de Plzeň ″cantando″ ] . Naše řeč (en checo): 196– 201.
Literatura
- Balhar, enero (1992–2005). Atlas de Český jazykový . Praga: Academia.
- Bělič, Jaromír (1972). Nástin české dialektologie . Praga: SPN.
- Hajšman, enero (2017). Plzeňsko-český slovník: Pročpa tudlecto řikáme? . Pilsen: Starý most. ISBN 978-80-87338-78-0.
- Jaklová, Klára (2017). Plzeňsko-český slovník . Klatovy. ISBN 978-80-88156-01-7.
{{cite book}}: CS1 mantenimiento: falta el editor de ubicación ( enlace ) - Kvardová, Pavla (2014). Analýza běžné mluvy ve vybraných západočeských lokalitách (PDF) (tesis de licenciatura). Universidad de Bohemia del Sur en České Budějovice , Facultad de Artes.
- Voráč, Jaroslav (1955). Česká nářečí jihozápadní. Studie jazykově zeměpisná . Praga: Academia.
Enlaces externos
- Česko-plzeňský slovník (diccionario checo-Plzeň)
- Plzeňákovo slovníček pojmů (Diccionario de palabras del habitante de Pilsen
- dialectos de la lengua checa
- Cultura de Plzeň
- expresiones coloquiales de la ciudad