Hispanopedia Wiki
Articulo de referencia

Służewiec

Coordinates : 52°10′47″N 20°59′38″E / 52.17972°N 20.99389°E / 52.17972; 20.99389 Służewiec ( Polish: [ swuˈʐɛ.vjɛt͡s ] ) is a neighbourhood , and a City Information System area ...

Hispanopedia WikiContenido en espanolLectura gratuita
Coordinates: 52°10′47″N20°59′38″E / 52.17972°N 20.99389°E / 52.17972; 20.99389

Służewiec (Polish:[swuˈʐɛ.vjɛt͡s]) is a neighbourhood, and a City Information System area, in Warsaw, Poland, within the Mokotów district. It is a mixed high-rise area with residential and office buildings, with a population estimated at 31,000 in 2025. Together with the nearby neighbourhood of Ksawerów, its portion forms a financial district, colloquially referred to as Mordor. It includes the headquarters of numerous domestic companies, and branches of many multinational corporations. The neighbourhood also features the Warszawa Służewiec railway station. The area is part of the western half of the city district, known as Upper Mokotów.

The oldest known records of Służewiec, then a village, date to 1378. It was incorporated into the city of Warsaw in 1938, and was destroyed in 1944, during the Second World War. The neighbourhood was re-developed as a major industrial district in the 1950s, known as Służewiec Przemysłowy (Industrial Służewiec), and in the 1990s, it transformed into the largest financial district in Poland, and remained as such until 2019. Afterwards, the rented office spaces in the area began to decline, as it converted into a residential district.

Toponomy

The name Służewiec comes from the nearby neighbourhood, and historically a village, of Służew, known until the 16th century as Służewo. It originates from the archaic Polish word służ, an equivalent to modern służyć, which means to serve. It came from the fact that historically the area was inhabited by serfs, peasants who served the local noble families. Służewiec itself was part of the agricultural estate centred around Służew.[1][2]

History

Village and suburb

The ruins of the Fort VIIA "Służewiec", built in 1886.

Służewiec was settled alongside the Sadurka stream.[3][4] Its oldest known records in documentation come from 1378, when, it was listed as one of 17 villages of the agricultural estate of Służew. At the time, it was a small farming community attached to the nearby village of Służew, with a farmland area of 9 voloks (1.616 km2), making it the largest on the list.[5] In 1411, Służewiec was granted the Kulm lawprivileges by duke Janusz I the Old, ruler of the Duchy of Warsaw.[6] By 1580, it was inhabited by the petty nobility.[7] In 1678, Służewiec and Służewo were bought by Stanisław Herakliusz Lubomirski becoming part of his landed property.[5]

On 13 January 1867, Służewiec became part of the rural municipality of Wilanów, established as part of the administrative reform in the Kingdom of Poland.[8][9]

In 1886, the Fort VIIA "Służewiec" was built near the village, as part of the series of fortifications of the Warsaw Fortress, constructed around the city by the Imperial Russian Army. The objective of the fort had been the protection of the nearby road leading to the town of Puławy, now forming Puławska Street. It was decided to be decommissioned in 1909 and partially demolished in 1913.[10] Currently, the building is located within the City Information System area of Służew.[11]

In 1903, the Służewiec narrow-gauge railway station, operated by the Grójec Commuter Railway, was opened, as part of the line between stations of Warszawa Mokotów and Nowe Miasto nad Pilicą. It operated until 31 July 1971, and was located to the south-east of Służewiec, near the current intersection of Puławska, and Dolina Służewiecka Streets, within the modern boundaries of North Ursynów.[12][13][14]

Between the 1920s and 1930s, the course of the Sadurka stream, which flowed through Służewiec, was artificially altered to bypass the area.[3][4]

The Służewiec Racecourse, opened in 1939.

Between 1925 and 1939, the Służewiec Racecourse was built at 266 Puławska Street, to the south of the village. Upon its opening, it became the largest and most modern horse racing venue in Europe, with its main circuit measuring 2,300 m.[15][16] It begun hosting the Great Warsaw Race, the most prestigious horse race in Poland.[17] During the Second World War, the race track was captured by the invading German forces in the siege of Warsaw. While under the occupation, the race track served as an airstrip for the fighter aircraft of the German Air Force. In July 1944, between 600 and 800 German soldiers were stationed there.[18] On 1 August 1944, on the first day of the Warsaw Uprising, Polish resistance participants from the Karpaty Battalion of the Baszta Regiment, carried out an unsuccessful attack on the airstrip, suffering heavy casualties.[19][20] Later that day, in retaliation, the German forces organised an execution at the racecourse, killing captured partisans and a group of civilians, rounded up in the nearby Służew.[19] The racetrack is currently located within the boundaries of North Ursynów.[14]

On 27 September 1938, Służew and Służewiec were incorporated into the city of Warsaw, becoming part of the Mokotów district.[21][22] The neighbourhood was completely destroyed in 1944 by the German officers, during the Second World War, as part of the destruction of Warsaw. The only surviving historical structure is a small Catholicshrine located at the Bokserska Street.[23]

Industrial district

The general view of the industrial area of Służewiec in the 1970s.

In 1951, the area of Służewiec, Zbarż, and Wyczółki, was designated to become the Industrial and Storage District of Służewiec (Polish: Dzielnica Przemysłowo-Składowa „Służewiec”), later known as Służewiec Przemysłowy (Industrial Służewiec).[24][25][26] It was envisioned to feature 60 factories and industrial plants. The construction begun in 1952, and utilized the large panel system technique, marking it as one of the first instances of its usage in Poland.[24] The designated area covered around 2.6 km2 (1 sq mi).[26][27] In the early 1970s, around 20,000 people were employed in the industrial district.[26]

In 1951, the Institute of Organisation and Mechanisation of Construction was founded. It was renamed in 1973 to the Institute of Construction Mechanisation, and again in 1986, to the Institute of Mechanised Construction and Rock Mining, becoming a research facility for the mechanisation of construction, and development of machinery for construction, road, building materials industry and rock mining. It had its headquarters at 6 and 8 Racjonalizacji Street. It operated until 2023, when it merged with the Institute of Precision Mechanics to form the Warsaw Institute of Technology, with its headquarters in the Żoliborz district.[28][29]

In 1953, the Mokotów trams depot was opened at 27 Woronicza Street [30] In 1959, the Woronicza bus depot was also opened on the other side of the road, at 29 Woronicza Street.[31] In 1961, the neighbourhood was connected to the tram network, with tracks built alongside Wołoska and Marynarska Streets, and ending with a turning loop near Suwak Street.[32] In 1962, the Warszawa Służewiec railway station, was opened at Logarytmiczna Street.[33]

One of the apartment buildings of the housing estate of Służewiec-Prototypy built in the 1960s.

Entre 1960 y 1965, el complejo residencial de Służewiec-Prototypy se construyó al este de la zona industrial, entre la avenida Lotników, la calle Modzelewskiego, la calle Bokserska y la calle Obrzeżna, con la calle Rzymowskiego como su eje principal. [ 34 ] [ 35 ] Compuesto por edificios multifamiliares de gran altura, el barrio se construyó como un campo de pruebas para nuevas tecnologías y soluciones urbanísticas, como varias técnicas de construcción de sistemas de paneles grandes. La observación de varios tipos de técnicas de construcción durante y después de su construcción tenía como objetivo permitir la mejora de nuevos proyectos, la comparación de los existentes y la implementación de soluciones que redujeran los costos. Fue el primer y mayor campo de investigación de su tipo en Polonia. [ 35 ] [ 36 ] [ 37 ] El barrio fue diseñado con edificios de apartamentos modernistas. [ 38 ] El barrio estaba destinado a proporcionar vivienda a los empleados de numerosas fábricas en el distrito industrial cercano, ubicado a poca distancia a pie. [ 35 ] Actualmente, se encuentra dentro del área del Sistema de Información de la Ciudad de Służew. [ 11 ]

En 1961, la sede del Instituto Łukasiewicz de Cerámica y Materiales de Construcción de la Red de Investigación Łukasiewicz, entonces conocido como Instituto de la Industria del Vidrio y la Cerámica, se trasladó a la calle Postępu 9 en Służewiec. Actualmente, es un instituto nacional de investigación para el procesamiento de recursos no metálicos , incluyendo la fabricación de cerámica y materiales de construcción , aglutinantes minerales y hormigón . [ 39 ]

Distrito financiero y residencial

El complejo de oficinas del Parque Empresarial de Mokotów fue construido entre 1995 y 2001.

El 4 de octubre de 1996, el distrito de Mokotów se subdividió en las áreas del Sistema de Información de la Ciudad, y Służewiec se convirtió en una de ellas. [ 40 ] En 2001, se estableció el barrio administrativo de Służewiec Południowy ( Służewiec Sur ), gobernado por un consejo vecinal electo , en un área que abarca el sur de Służewiec y el sureste de Służew. [ 41 ] [ 42 ]

En la década de 1990, la industria manufacturera abandonó la zona, dando lugar al surgimiento de un distrito financiero, con el desarrollo de grandes complejos de oficinas, que con el tiempo se convirtieron en los más grandes de Polonia. En 1992, Curtis Plaza, ubicado en la calle Wołoska 18 en el límite de Służewiec y Ksawerów, se convirtió en uno de los primeros edificios de oficinas construidos en la zona. Fue considerado un ejemplo destacado de arquitectura posmoderna en la ciudad y finalmente fue demolido en 2024. [ 43 ] [ 44 ] [ 45 ] El Mokotów Business Park, en la calle Domaniewska, construido entre 1995 y 2001, se convirtió en otro ejemplo de un complejo de edificios de oficinas construido en el barrio. [ 46 ] En 2000, Westfield Mokotów (originalmente conocido como Galeria Mokotów ), uno de los centros comerciales más grandes de la ciudad, abrió sus puertas en la calle Wołoska 12, en el límite de Służewiec y Ksawerów. [ 47 ] Para 2019, el área incluía 83 edificios de oficinas, que en su mayoría se construyeron sin supervisión municipal y contribuyeron al desarrollo de una monocultura de oficinas . [ 48 ] [ 49 ] En 2015, se estimó que entre 80 y 100 mil personas se desplazaban diariamente a trabajar en el área, en comparación con alrededor de 15 000 residentes. [ 50 ] [ 51 ] [ 52 ] La gran cantidad de personas que se desplazaban diariamente, junto con sistemas viales locales no diseñados para tal volumen de tráfico, causaron congestión vehicular regular y falta de disponibilidad de espacio de estacionamiento en el área, lo que llevó a que el distrito financiero fuera conocido coloquialmente como Mordor y Mordor en la calle Domaniewska . [ 53 ] [ 49 ] [ 23 ] El nombre hacía referencia a Mordor , un lugar ficticio y personificación del mal, de la novela de fantasía de 1954 El Señor de los Anillos escrita por JRR Tolkien . [ 23 ] [ 54 ] [ 55 ] En 2020, tras la petición de los habitantes locales, dos pequeñas calles del barrio fueron nombradas en honor a Tolkien y Gandalf , uno de los personajes principales del libro. [ 56 ] [ 57 ]La situación del tráfico mejoró finalmente en la década de 2020, con el desarrollo de nuevas carreteras, la mejora del transporte público y la disminución de la presencia de espacios de oficinas en la zona. [ 58 ]

Para la década de 2010, casi todos los edificios industriales históricos habían sido demolidos y reemplazados por nuevos edificios de oficinas y viviendas. Uno de los últimos vestigios que quedan en el barrio, que data de su época industrial, es el Memorial de los Constructores de Służewiec Industrial, una escultura de realismo socialista que representa a un albañil , dedicada a las personas que trabajaron en la construcción del distrito en la década de 1950. Está ubicado frente al edificio de oficinas Park Rozwoju, en la calle Suwak. Su autor e historia siguen siendo desconocidos. Hasta la década de 2010, estaba ubicado detrás de uno de los almacenes de la zona, y fue trasladado a su ubicación actual en 2015. [ 59 ]

Los edificios residenciales de gran altura comenzaron a construirse en la antigua zona industrial de Służewiec en la década de 1990, junto con edificios de oficinas. [ 51 ] Si bien la región estaba dominada por espacios de oficinas y se consideraba el distrito financiero más grande de Polonia, comenzó a perder su estatus frente al distrito de Wola en 2019, y el último edificio de oficinas se construyó allí en 2020. [ 48 ] [ 52 ] [ 60 ] Desde entonces, el número de espacios de oficinas alquilados comenzó a disminuir constantemente, a medida que el barrio comenzó a transformarse en una zona residencial, con el desarrollo de nuevas urbanizaciones a lo largo de la década de 2020, con una población estimada de 31.000 en 2025. [ 52 ] [ 60 ]

En 2019, se inauguró la Cámara de la Tradición del Tranvía en el depósito de tranvías de Mokotów como museo de la historia de los tranvías en Varsovia. [ 61 ]

En diciembre de 2024, se inauguró el Parque Lineal Suwak, que se extiende a lo largo de la calle Suwak, desde la calle Logarytmiczna hasta la calle Woronicza, en un área de 2 ha. [ 62 ] [ 63 ]

Características

El monumento a los constructores de la zona industrial de Służewiec, que data de la década de 1950.

Służewiec is a mixed high-rise area is residential and office buildings. It includes several housing estates of apartment buildings, with an estimated population of around 31,000 inhabitants in 2025.[52][60] The area features a large number of office complexes, forming a financial district together with the nearby neighbourhood of Ksawerów, many including headquarters of numerous domestic companies, and branches of many multinational corporations.[48][51][50] It is colloquially referred to as Mordor, and Mordor at Domaniewska, reference to Mordor, a fictional location, and personification of evil, from the 1954 fantasy novel The Lord of the Rings written by J. R. R. Tolkien. It was originally coined as a critique of the terrible road traffic conditions in the area in the 2010s.[49][23] Two small streets in the neighbourhood are also named after Tolkien and Gandalf, one of the main characters from the book.[56] While the number of rented office spaces in the area had been in decline since 2020, it used to be the largest financial district in Poland from its emergence in the 1990s to 2019, at its peak, including 83 office buildings.[48][52][60]

Służewiec includes the Warszawa Służewiec railway station at Logarytmiczna Street, forming part of the railway line no. 8 between stations Warsaw West and Kraków Main stations, operated by the Polish State Railways.[64][33] In 2021, it served 657,000 passengers.[65] The area is also connected to the tramway network, with tracks built alongside Wołoska and Marynarska Streets, and ending with a turning loop near Suwak Street, and features the Mokotów tram depot and Woronicza bus depot, both located at Woronicza Street.[32][66][67] The former houses the Tram Tradition Chamber, the museum of the history of trams in Warsaw.[61]

El barrio también incluye el Parque Lineal Suwak, que se extiende detrás de los edificios de la calle Suwak, desde la calle Sasanki hasta la calle Woronicza, con una superficie de 2 ha. Además, cerca de allí, en la calle Suwak, se encuentra el Monumento a los Constructores de la Industria de Służewiec. Se trata de una escultura de realismo socialista que representa a un albañil , dedicada a quienes trabajaron en la construcción del distrito industrial de Służewiec en la década de 1950. [ 59 ] [ 62 ] [ 63 ]

Służewiec alberga varias sedes de agencias gubernamentales , entre ellas el Instituto de la Memoria Nacional , la Cámara Nacional de Apelaciones, el Fondo Nacional para la Protección del Medio Ambiente y la Gestión del Agua, y la Fiscalía Nacional . [ 68 ] [ 69 ] [ 70 ] [ 71 ] También incluye el Instituto de Cerámica y Materiales de Construcción de la Red de Investigación Łukasiewicz, un instituto nacional de investigación sobre el procesamiento de recursos no metálicos , incluyendo la fabricación de cerámica y materiales de construcción , aglutinantes minerales y hormigón . [ 72 ]

Límites y subdivisiones

Służewiec es un área del Sistema de Información de la Ciudad ubicada en la parte suroeste del distrito de Mokotów . Sus límites están determinados aproximadamente al norte por la calle Woronicza y en línea recta desde la rotonda de Miś hasta el límite occidental; al este por las calles Wołoska y Obrzeżna; al sur por la calle Bokserska; y al oeste por las vías del ferrocarril nº 8. [ 11 ] Limita con Wyględów al norte, Wierzbno al noreste, Ksawerów y Służew al este, Wyczółki al sur y Okęcie al oeste. Sus límites sur y oeste forman el límite de Mokotów, con Ursynów al sur y Włochy al oeste. [ 11 ]

The southern part of the area is included within the neighbourhood of Służewiec Południowy (South Służewiec), governed by an elected council. It also contains the southwestern half of the nearby Służew. The area of Służewiec contained within said neighbourhood is located between Marynarska Street, Wołoska Street, Obrzeżna Street, Bokserska Street, and the tracks of the railway line no. 8.[41][42]

References

  1. ↑Wojciech Włodarczyk. "Historia osiedla Służew w Warszawie na Mokotowie". sluzew.org.pl (in Polish).
  2. ↑"służ". sjp.pl (in Polish).
  3. 12Weseła Wojnarowicz, Paweł Gnieszawa-Słodkowski: Dzielnica Włochy. Parki, zieleńce, zabytki.... Warsaw: Włochy Municipal Office. 2012. p. 18. ISBN 978-83-928365-4-4. (in Polish)
  4. 12Monika Oksiuta: Przemiany sieci hydrograficznej i zagospodarowania terenu na obszarze miejskim (zlewnia Potoku Służewieckiego, Warszawa). In: Prace Geograficzne, issue 120, 2008. Kraków: Institute of Geography and Spatial Management of Jagiellonian University. ISSN 1644-3586. (in Polish).
  5. 12Józef Kazimierski, Ryszard Kołodziejczyk, Żanna Kormanowa, Halina Rostowska: Dzieje Mokotowa. Warsaw: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1972. (in Polish)
  6. ↑"Mordor, czyli wieś szlachecka Służewiec - na prawie chełmińskim z nadania księcia Janusza". imokotow.pl (in Polish). 28 June 2018.
  7. ↑Adolf Pawiński: Polska XVI wieku pod względem geograficzno-statystycznym. vol. 5: Mazowsze, Warsaw, 1895, p. 259. (in Polish)
  8. ↑Maria Nietyksza, Witold Pruss: Zmiany w układzie przestrzennym Warszawy. In Irena Pietrza-Pawłowska (editor): Wielkomiejski rozwój Warszawy do 1918 r.. Warsaw: Wydawnictwo Książka i Wiedza. 1973. p. 43. (in Polish)
  9. ↑Wojciech Trzebiński, Adam Borkiewicz: Podziały administracyjne Królestwa Polskiego w okresie 1815-1918 r.: Zarys historyczny. Dokumentacja Geograficzna 1956, vol. 4. Warsaw, 1956. (in Polish)
  10. ↑Lech Królikowski: Twierdza Warszawa, Warsaw, 2002. (in Polish)
  11. 1234"Obszary MSI. Dzielnica Mokotów". zdm.waw.pl (in Polish).
  12. ↑"Służewiec". atlaskolejowy.net (in Polish).
  13. ↑"Służewiec". bazakolejowa.pl (in Polish).
  14. 12"Dzielnica Ursynów". zdm.waw.pl (in Polish).
  15. ↑Encyklopedia Warszawy. Warsaw: Wydawnictwo Naukowe PWN, 1994, p. 614. ISBN 83-01-08836-2. (in Polish)
  16. ↑D. Błaszczyk, Juliusz Żórawski: Przerwane dzieło modernizmu. Warsaw: Wydawnictwo Salix Alba, 2010, p. 104, ISBN 978-83-930937-0-0. (in Polish)
  17. ↑Julia Właszczuk (9 October 2020). "Wielka Warszawska: Królowa polskich gonitw". vogue.pl (in Polish).
  18. ↑Lesław M. Bartelski: Mokotów 1944. Warsaw: Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, 1986, p. 198–199. ISBN 83-11-07078-4. (in Polish)
  19. 12Lesław M. Bartelski: Mokotów 1944. Warsaw: Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, 1986, p. 206–207. ISBN 83-11-07078-4. (in Polish)
  20. ↑Adam Borkiewicz: Powstanie warszawskie. Zarys działań natury wojskowej. Warsaw: Instytut wydawniczy PAX, 1969, p. 71. (in Polish)
  21. ↑Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 22 września 1938 r. o przyłączeniu części gmin wiejskich Wilanów i Bródno w powiecie i województwie warszawskim do powiatów południowo-warszawskiego i prasko-warszawskiego w m. st. Warszawie. In: 1938 Journal of Laws. Warsaw. 1938. (in Polish)
  22. ↑Marian Marek Drozdowski: Warszawiacy i ich miasto w latach Drugiej Rzeczypospolitej. Warsaw: Wiedza Powszechna, 1973, p. 17. (in Polish)
  23. 1234Monika Golonka (10 April 2021). "Mordor na Domaniewskiej. Jak powstało najsłynniejsze zagłębie biurowe w Polsce?". warszawa.naszemiasto.pl (in Polish).
  24. 12"Służewiec – Z Zagłębia Przemysłowego Do Największego Centrum Biznesowego W Polsce". kgpp.pl (in Polish). 22 June 2022.
  25. ↑Bronisław Ryś: Budowa i rozwój Służewca Przemysłowego. In: Kronika Warszawy. 3 (7). p. 45. (in Polish)
  26. 123Józef Kazimierski, Ryszard Kołodziejczyk, Żanna Kormanowa, Halina Rostowska: Dzieje Mokotowa. Warsaw: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1972, p. 269. (in Polish)
  27. ↑Kronika wydarzeń w Warszawie 1945−1958. Warszawskie Kalendarz Ilustrowany 1959, p. 67, 1958. Wydawnictwo Tygodnika Ilustrowanego "Stolica" (in Polish)
  28. ↑"Historia". imbigs.pl (in Polish). Archived from the original on 2021-01-17. Retrieved 2025-11-11.{{cite web}}: CS1 maint: bot: estado de la URL original desconocido ( enlace )
  29. ↑ «Historia Łukasiewicz – INGENIO» . wit.lukasiewicz.gov.pl (en polaco).
  30. ^ "Kronika wydarzeń w Warszawie 1945-1958", Warszawskie Kalendarz Ilustrowany 1959 . Varsovia: Wydawnictwo Tygodnika Ilustrowanego Stolica, 1958, pág. 74. (en polaco)
  31. ↑ Bronisław Ryś: "Budowa i rozwój Służewca Przemysłowego", Kronika Warszawy , núm. 3 (7), pág. 53, 1971, Varsovia. (en polaco)
  32. ^ Arkadiusz Kołoś: Rozwój przestrzenny a współczesne funkcjonowanie miejskiego transportu szynowego w Polsce . Varsovia: Instytut Geografii i Gospodarki Przestrzennej Uniwersytetu Jagiellońskiego, p. 66. ISBN 9788388424212. (en polaco)
  33. ^ " Varszawa Służewiec" . atlaskolejowy.net (en polaco).
  34. ↑ Barbara Petrozolin-Skowrońska (editora): Encyklopedia Warszawy . Varsovia: Wydawnictwo Naukowe PWN, 1994, p. 790, ISBN 83-01-08836-2. (en polaco)
  35. 1 2 3 Bogusław Chyliński: " Osiedle Prototypów na Służewcu w Warszawie ", Architektura , núm. 213–214 (8–9/65). Varsovia: Stowarzyszenie Architektów Polskich, 1965, págs. 315–318, ISSN 0003-8814. (en polaco)
  36. ↑ Józef Niedźwiecki (editor): Rozwój techniki w PRL . Varsovia: Wydawnictwo Naukowo-Techniczne, 1965, p. 374–376. (en polaco)
  37. ↑ Andrzej Bielobradek, Tadeusz Stefański: "Sistema WUF", Architektura , núm. 213–214 (8–9/65). Varsovia: Stowarzyszenie Architektów Polskich, 1965, págs. 319–323, ISSN 0003-8814. (en polaco)
  38. ↑ Adolf Ciborowski: Warszawa O zniszczeniu i odbudowie miasta , 1969. (en polaco)
  39. ↑ "icimb.pl" . Historia instytutu (en polaco).
  40. ↑ Uchwała Nr 389/XXXVI/96 Rady Gminy Warszawa-Centrum w sprawie Miejskiego Systemu Informacyjnego w Gminie Warszawa-Centrum , en: Express Wieczorny , no. 268, 18 de noviembre de 1996. Varsovia. (en polaco)
  41. ^ " Osiedle Służewiec Południowy" . mokotow.um.warszawa.pl (en polaco).
  42. ^ " Osiedla -Mokotów" . mokotow.um.warszawa.pl (en polaco).
  43. ↑ Marta Leśniakowska: Architektura w Warszawie 1989-2001 . Varsovia: Arkada Pracownia Historii Sztuki, 2002, p. 206. ISBN 83-908950-5-6. (en polaco)
  44. ↑Martyna Maciuch (12 March 2024). "Od tego budynku zaczął się warszawski "Mordor". Teraz idzie do rozbiórki". biznes.interia.pl (in Polish).
  45. ↑Anna Cymer; Karol Kobos (6 March 2024). "Znika pierwszy biurowiec Mordoru. Trwa rozbiórka Curtis Plaza w Warszawie". architektura.muratorplus.pl (in Polish).
  46. ↑Marta Leśniakowska: Architektura w Warszawie 1989−2001. Warsaw: Arkada Pracownia Historii Sztuki, 2002, p. 70−74. ISBN 83-908950-5-6. (in Polish)
  47. ↑Paweł Dunin-Wąsowicz. Mordor literacki w serpentynie głupstw. In: Stolica, p. 36, June 2019. (in Polish)
  48. 1234Adam Roguski. Mordor na nowo: dla jednych nakłady, dla innych okazje. In: Rzeczpospolita, p. A20, 19–20 June 2019. (in Polish)
  49. 123Michał Wojtczuk (25 June 2019). "Biurowy biznes strzela w niebo. Warszawa prawie jak londyńskie City". warszawa.wyborcza.pl (in Polish).
  50. 12"Jak naprawdę wygląda praca w "Mordorze na Domaniewskiej"?". forsal.pl (in Polish). 10 July 2015.
  51. 123Jakub Dybalski (15 July 2016). "Służewiec mieszkaniowy? Mnóstwo pracy przed urzędnikami [MAPA]". transport-publiczny.pl (in Polish).
  52. 12345"Służewiec zmienia się z biurowego zagłębia w zrównoważoną dzielnicę". esgtrends.pl (in Polish). 10 November 2025.
  53. ↑"Mordor na Domaniewskiej. Jedyna taka dzielnica w Polsce". finanse.wp.pl (in Polish). 27 March 2015.
  54. ↑Joanna Gierak-Onoszko: M w Mordorze. In: Polityka, p. 32, 27 January–2 February 2016.
  55. ↑Michał Wojtczuk: Służewiec w korku i kryzysie. In: Gazeta Stołeczna, p. 4, 22 June 2016. (in Polish)
  56. 12Martyna Konieczek (8 January 2023). "Ulice Tolkiena i Gandalfa powstały w Warszawie. Autor "Władcy pierścieni" i bohater jego powieści zostali patronami ulic w Mordorze". warszawa.naszemiasto.pl (in Polish).
  57. ↑ "Uchwała nr LXXII/2394/2022 Rady Miasta Stołecznego Warszawy z 17 listopada 2022 r. w sprawie nadania nazwy obiektowi miejskiemu w Dzielnicy Mokotów m.st. Warszawy" . edziennik.mazowieckie.pl (en polaco). 28 de noviembre de 2022.
  58. ↑ Magda Żugier (27 de febrero de 2025). "¿Warszawski 'Mordor' przejdzie przemianę? Deweloperzy przejmują teren" . money.pl (en polaco).
  59. ^ Michał Wojtczuk (6 de septiembre de 2015) . "Pomnik robotniczego Służewca. ¿Znasz autora rzeźby?" . warszawa.wyborcza.pl (en polaco).
  60. ^ "Służewiec z największego zagłębia biurowego w regionie CEE staje się zrównoważoną dzielnicą " . nowawarszawa.pl (en polaco). 5 de noviembre de 2025.
  61. ^ " Przyjdź i zobacz historię Tramwajów Warszawskich!" . tw.waw.pl/ (en polaco). 25 de marzo de 2019.
  62. ^ "Parque linealny na Służewcu już gotowy " . tvn24.pl (en polaco). 19 de diciembre de 2024.
  63. 1 2 "Park linearny Suwak" . zzw.waw.pl (en polaco).
  64. ↑ «Varszawa Służewiec» . bazakolejowa.pl (en polaco).
  65. ↑ "Przewozy pasażerskie" . dane.utk.gov.pl (en polaco). Archivado del original el 8 de octubre de 2022. Consultado el 24 de marzo de 2023 .
  66. ↑ "Zakłady spółki Tramwaje Warszawskie" . tw.waw.pl (en polaco).
  67. ↑ "Struktura organizacyjna Spółki" . mza.waw.pl (en polaco). Archivado desde el original el 7 de mayo de 2021 . Consultado el 24 de marzo de 2023 .{{cite web}}: CS1 maint: bot: estado de la URL original desconocido ( enlace )
  68. ↑ "Instytut Pamięci Narodowej. Kontakt. Centrala" . ipn.gov.pl (en polaco).
  69. ↑ "Krajowa Izba Odwoławcza. Contacto" . uzp.gov.pl.​
  70. ↑ "Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej. Dane kontaktowe" . gov.pl (en polaco).
  71. ↑ «Prokuratura Krajowa» . gov.pl (en polaco).
  72. ↑ «Instytut Ceramiki i Materiałów Budowlanych» . icimb.lukasiewicz.gov.pl (en polaco).
  • Logotipo de Wikimedia CommonsContenido multimedia relacionado con Służewiec en Wikimedia Commons